Đá granite có phóng xạ không? Hiểu đúng để chọn đá an toàn

Đá granite có phóng xạ không là vấn đề được nhiều gia chủ, chủ đầu tư và nhà thầu quan tâm khi lựa chọn đá cho công trình. Đặc biệt, những hạng mục sử dụng đá trong nhà như mặt bếp, cầu thang, sàn hoặc tường thường gây nhiều lo ngại hơn. Trên thực tế, granite cũng giống nhiều loại đá tự nhiên khác, có thể chứa một lượng nhỏ nguyên tố phóng xạ tồn tại sẵn trong tự nhiên. Tuy nhiên, mức phát xạ của phần lớn đá granite thương mại thường thấp và không phải nguồn radon chính trong nhà. Việc đánh giá cần dựa trên từng mẫu đá, nguồn khai thác và điều kiện sử dụng cụ thể, thay vì kết luận tất cả granite đều nguy hiểm.

Đá granite có phóng xạ không?

Câu trả lời là có thể có, nhưng chủ yếu là phóng xạ tự nhiên với hàm lượng rất thấp. Granite hình thành khi magma nguội và kết tinh sâu trong vỏ Trái Đất. Trong quá trình hình thành, đá có thể giữ lại một lượng vết uranium, thorium, radium và một số đồng vị phóng xạ tự nhiên khác.

Các nguyên tố này có thể phát ra:

• Bức xạ gamma: Phát ra từ một số nguyên tố phóng xạ nằm trong cấu trúc đá.
• Bức xạ beta: Có thể xuất hiện trong chuỗi phân rã của các đồng vị tự nhiên.
• Khí radon: Một loại khí phóng xạ không màu, không mùi, hình thành trong quá trình phân rã uranium hoặc radium.

Hàm lượng các nguyên tố không giống nhau giữa các mỏ đá. Ngay trong cùng một tấm granite, nồng độ cũng có thể thay đổi theo từng vị trí hoặc đường khoáng vật. Vì vậy, không thể chỉ nhìn màu sắc, đường vân hoặc tên thương mại để kết luận mức phóng xạ của đá.

Vì sao đá granite lại có phóng xạ tự nhiên?

Phóng xạ trong granite không phải chất được bổ sung trong quá trình sản xuất. Đây là thành phần có nguồn gốc địa chất, tồn tại tự nhiên trong vỏ Trái Đất.

Thành phần khoáng vật của đá

Granite thường chứa thạch anh, feldspar, mica và một số khoáng vật phụ. Các khoáng vật phụ có thể giữ lại lượng nhỏ uranium hoặc thorium trong quá trình magma kết tinh. Sự khác biệt về thành phần khoáng vật khiến mỗi loại đá có mức phát xạ khác nhau. Hai tấm đá cùng màu nhưng khai thác từ hai khu vực địa chất khác nhau vẫn có thể cho kết quả đo không giống nhau.

Quá trình phân rã tự nhiên

Uranium, thorium và radium phân rã theo thời gian. Quá trình này tạo ra một lượng bức xạ và có thể hình thành khí radon. Radon là vấn đề cần chú ý hơn khi sử dụng vật liệu trong không gian kín, ít thông gió. Tuy nhiên, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ cho biết radon từ đất dưới nền nhà thường là nguồn phổ biến và đáng kể hơn nhiều so với radon phát sinh từ đá granite.

Phóng xạ từ đá granite có nguy hiểm không?

Không nên trả lời câu hỏi này bằng một kết luận tuyệt đối. Rủi ro phụ thuộc vào mức phát xạ thực tế, diện tích sử dụng, khoảng cách tiếp xúc, thời gian sử dụng và khả năng thông gió của công trình. Dữ liệu hiện có chưa cho thấy các loại granite thường dùng làm mặt bàn làm tăng đáng kể nồng độ radon trong nhà. Phần lớn mẫu đá không phát ra mức bức xạ cao, nhưng vẫn có thể xuất hiện trường hợp cá biệt có chỉ số cao hơn mức nền thông thường.

Đối với bức xạ gamma

Granite có thể phát ra một lượng nhỏ bức xạ gamma. Tuy nhiên, cường độ bức xạ giảm nhanh khi khoảng cách tới bề mặt đá tăng lên. Việc đặt thiết bị đo sát mặt đá có thể cho kết quả cao hơn phông nền. Kết quả này chưa đủ để xác định liều bức xạ trung bình mà người sử dụng thực sự tiếp nhận trong ngày.

Đối với khí radon

Radon có thể thoát ra từ một số loại đá, nhưng thường bị pha loãng bởi quá trình lưu thông không khí. Nguy cơ tích tụ cao hơn khi công trình kín, thông gió kém hoặc có nhiều nguồn radon khác cùng lúc. Việc đo nồng độ radon trong khu vực sinh hoạt mang lại thông tin thực tế hơn so với chỉ đo gamma ngay trên bề mặt mặt bàn.

Có cần tháo bỏ đá granite đang sử dụng?

Không nên vội vàng tháo bỏ đá chỉ vì phát hiện thiết bị cầm tay báo chỉ số cao hơn nền tại bề mặt. Trước tiên, cần đo nồng độ radon trong không khí bằng phương pháp phù hợp. Nếu kết quả bất thường, đơn vị chuyên môn sẽ xác định nguồn phát sinh từ đất nền, nước, vật liệu xây dựng hay nguồn khác.

Trong nhiều trường hợp, giải pháp xử lý radon trong không khí hiệu quả và hợp lý hơn việc tháo bỏ toàn bộ mặt đá.

Những trường hợp nào nên kiểm tra kỹ hơn?

Không phải công trình nào cũng cần thực hiện cùng một quy trình kiểm tra. Chủ đầu tư nên xem xét mức độ sử dụng đá và điều kiện thực tế của hạng mục.

Về nguyên tắc, đá sử dụng ngoài trời ít tạo điều kiện tích tụ radon hơn đá lắp trong phòng kín, do khí được khuếch tán liên tục vào môi trường. Dù vậy, nhà thầu vẫn cần kiểm tra chất lượng đá theo yêu cầu thiết kế và hợp đồng.

Có thể nhận biết đá granite phóng xạ bằng mắt không?

Không thể xác định chính xác phóng xạ của đá bằng màu sắc hoặc quan sát thông thường. Một số người cho rằng granite màu đỏ, đen hoặc có hạt ánh kim chắc chắn phát xạ cao. Đây không phải cơ sở kỹ thuật đáng tin cậy, bởi mức phóng xạ phụ thuộc vào khoáng vật và nguồn địa chất cụ thể.

Các dấu hiệu như vân đá đậm, hạt khoáng lớn hoặc màu sắc khác biệt chỉ phản ánh đặc điểm thẩm mỹ. Chúng không thay thế được kết quả phân tích bằng thiết bị đã hiệu chuẩn. Việc xác định nồng độ nguyên tố phóng xạ trong từng mẫu granite cần thiết bị chuyên dụng, quy trình hiệu chuẩn và người có khả năng diễn giải kết quả.

Cách kiểm tra đá granite trước khi đưa vào công trình

Một quy trình thực tế cần kết hợp hồ sơ nguồn gốc, kiểm tra lô hàng và thử nghiệm khi cần thiết.

1. Xác định rõ nguồn khai thác

Nhà cung cấp cần cung cấp tên đá, vùng khai thác, đơn vị gia công và thông tin lô hàng. Không nên chỉ sử dụng tên thương mại vì cùng một tên có thể được dùng cho nhiều nguồn đá khác nhau. Nguồn gốc rõ ràng giúp chủ đầu tư truy xuất lô hàng và lấy mẫu đối chứng khi phát sinh vấn đề.

2. Kiểm tra mẫu đại diện của lô

Mẫu trưng bày nhỏ chưa chắc phản ánh toàn bộ lô đá. Nhà thầu nên kiểm tra nhiều viên hoặc nhiều vị trí trên tấm đá lớn.

Ngoài màu sắc, cần xem xét:

• Kích thước và sai số gia công.
• Độ dày thực tế.
• Vết nứt, sứt cạnh và lỗ rỗng.
• Mức độ đồng đều màu.
• Bề mặt mài bóng, honed, khò hoặc băm.
• Khả năng chống trượt theo vị trí sử dụng.

3. Yêu cầu thử nghiệm khi dự án có điều kiện riêng

Công trình trường học, bệnh viện, khu lưu trú dài ngày hoặc dự án có yêu cầu kỹ thuật đặc biệt có thể quy định thêm chỉ tiêu kiểm tra.

Khi đó, chủ đầu tư cần thống nhất ngay từ hợp đồng:

• Đơn vị lấy mẫu.
• Số lượng và vị trí mẫu.
• Phương pháp thử.
• Phòng thử nghiệm thực hiện.
• Mức chấp nhận của dự án.
• Cách xử lý khi kết quả không đạt.

4. Không đánh giá toàn bộ lô bằng một điểm đo

Nồng độ khoáng vật có thể thay đổi ngay trong cùng một tấm granite. Vì vậy, một điểm đo bất thường chưa đại diện cho toàn bộ kiện đá. Khi khảo sát, nên đo tại nhiều vị trí và so sánh với phông nền trong cùng điều kiện. Nếu phát hiện chênh lệch đáng kể, cần chuyển sang phương pháp phân tích chuyên sâu.

5. Đo radon trong không khí khi có nghi ngờ

Đối với căn nhà đã hoàn thiện, đo radon trong không khí có ý nghĩa thực tế hơn việc chỉ đo trực tiếp trên mặt đá. Phép đo giúp đánh giá tổng nồng độ radon từ mọi nguồn trong công trình, bao gồm đất nền, khe nứt, nước và vật liệu xây dựng. Khi kết quả cao, chuyên gia sẽ tiếp tục xác định nguồn để lựa chọn biện pháp xử lý.

Đá granite có phóng xạ không? Câu trả lời chính xác là granite có thể chứa phóng xạ tự nhiên, nhưng phần lớn đá thương mại không được xem là nguồn phát xạ lớn trong công trình thông thường. Mức độ an toàn cần được đánh giá theo mẫu đá, diện tích sử dụng, điều kiện thông gió và yêu cầu riêng của dự án. Thay vì lo ngại dựa trên màu sắc hoặc thông tin chưa được kiểm chứng, khách hàng nên lựa chọn đá rõ nguồn gốc, kiểm tra mẫu đại diện và yêu cầu thử nghiệm khi cần thiết. Với các hạng mục lát hè, lát sân, bó vỉa, ốp bậc hoặc ốp lát kiến trúc, cần đồng thời kiểm soát kích thước, độ dày, độ bền, độ hút nước và phương pháp xử lý bề mặt.

Nhà thầu, chủ đầu tư và khách hàng có thể liên hệ Nhà Máy Đá Granite Thành An để trao đổi về mẫu đá, quy cách gia công và phương án lựa chọn phù hợp với từng hạng mục. Đối với dự án có yêu cầu kiểm tra chuyên biệt, các bên nên thống nhất việc lấy mẫu và hồ sơ nghiệm thu trước khi sản xuất số lượng lớn.